Het is lente

Ik zou bijna zeggen: een depressie is ook maar relatief.

Gisteren at ik met een aantal mensen waarvan er één weet hoe het vorig jaar echt met me ging. De rest ken ik sinds november. Ik vertelde dat dat ik de beste winter had sinds ik op mezelf woon en nog nooit zo ontevreden ben geweest over hoe het met me gaat. In de afgelopen maanden heb ik twee keer lichttherapie gehad en de grootste winst daarvan is dat ik met een helder hoofd terug kan kijken op hoe ik gefunctioneerd heb.

‘Je hebt depressies en je hebt depressies,’ zei iemand.
Ik vertelde dat ik vorig jaar thuis letterlijk tot aan mijn kuiten in het afval stond. Om een depressie uit te leggen heb je geen metaforen nodig, dacht ik. Maar een metafoor is gemakkelijker te gebruiken dan een omschrijving van de werkelijkheid. Dat ik een laag afval op de vloer had liggen vertel ik met gemak, want ik heb het al twintig keer verteld. Ik heb erop geoefend. In mijn hoofd zitten nog tientallen voorbeelden gevangen.

Vorig jaar vond ik dat ik wel redelijk functioneerde. Ik was moe, maar ik werkte veel. Het was een rommel, maar die kon ik opruimen. Er lagen enveloppen, maar die kon ik openen. Er zaten ladders in mijn panty, maar ik kon nieuwe halen. Ik at borrelnootjes, maar ik zou kunnen koken. Ik deed het allemaal niet.

Deze winter valt het allemaal wel mee. Tenminste, ten opzichte van vorig jaar. En ten opzichte van de jaren ervoor. Ik kan gewoon door mijn huis lopen. In de keuken is genoeg plek om te koken. Er hangt geen slecht voorgevoel in mijn hoofd. Misschien zorgt dat voor ruimte om te kijken naar hoe het echt gaat. 

‘Sinds je een relatie hebt, spreken we elkaar niet veel meer,’ zei een vriendin vorige week. 
Ze had ongeveer gelijk. Ik kreeg een relatie op het moment dat de winter in mijn hoofd begon. Ik kreeg een relatie op het moment dat ik tien uur per nacht begon te slapen. Ik kreeg een relatie toen ik moeite kreeg met het openen van post.
‘Ik mis je,’ zei ze. Daar schrok ik van. Ik verwachtte niet dat iemand me zou missen.

Ik keek naar de post die er nog lag en opende die. De energieleverancier wilde dat ik de meterstand doorgaf. Ergens tijdens mijn gedeprimeerde geestestoestand van vorig jaar besloot ik dat ik de verwarming het liefst constant op 23 graden wilde hebben, daar had ik niet meer aan gedacht. Ik ruimde op. Ik schreef een verslag. Ik opende de gordijnen. Ik stuurde wat mensen een bericht. Ik deed de was. Ik bakte een taart.

Ik denk na over hoe het volgende winter beter kan.

Elf dingen die ik wil zeggen als mensen me vragen hoe het leven bevalt nu ik mijn werk heb opgezegd en alle tijd heb om te schrijven

1.
In de winter valt alles tegen.

2.
Een paar maanden geleden hoorde ik iemand zeggen dat ze een periode niet had geschreven en zich daar zorgen over had gemaakt. Een ander had haar toen verteld dat het niet erg was dat ze niet schreef, omdat het een goed teken was dat ze zich er zorgen over maakte. Ik maak me geen zorgen en hoop maar dat me daar zorgen over maken voldoende is.

3.
Gisteren werkte ik achter een bar. Ik leerde er dat je al gauw Mooie Dame heet als mensen je naam niet kennen. Een klant zei “ik kan gewoon heel slecht tegen vooruitgang” en ik schreef dit op een viltje. Ik deed het viltje in mijn tas, las vanmorgen de uitspraak terug en vond deze een stuk minder opmerkelijk dan toen ik hem opschreef.

4.
Ik las stapels gedichten, vond alles stom en vroeg me af of ik niet gewoon stiekem toch een hekel aan poëzie heb.

5.
De afgelopen week was ik op vakantie. Ondanks mijn voornemens las en schreef ik zo ongeveer niets. Ik wilde met mijn vriend de 36 vragen om te stellen om verliefd te worden beantwoorden. Dat was onnodig, maar van een beetje bestendiging is nog nooit een relatie op de klippen gelopen. Ondanks dat hij instemde met het beantwoorden van de vragen, kwam het ook daar niet van.

6.
Ik weet soms niet wanneer ik ten onder ga aan mijn eigen verwachtingen of een gebrek daaraan.

7.
Laatst was ik op mijn oude werk, ik speel er soms nog in het theater dat de bewoners op vrijdagavond bezoeken. Het was een goede beslissing om te stoppen met dat werk, al weet ik niet zo goed wat ik nu met de vrijgekomen ruimte aan het doen was. De bewoners weer zien was moeilijk. Ik moest huilen toen ik vertrok.

8.
Ik ruim mijn huis tegenwoordig wat op. Mijn moeder zei dat ik nog niet eerder in de winter alles zo netjes had. Bij het schoonmaakbaantje dat ik heb, verrekte ik binnen een uur mijn pols zodanig dat ik mijn andere werk een tijdje moest laten liggen.

9.
Het allemaal niet weten is een voortdurende toestand, dat moet ik mezelf altijd blijven voorhouden.

10.
Ik doe veel leuke dingen. 

11.
Tegenwoordig heb ik veel tijd en weinig geld. Ik vind weinig tijd erger dan weinig geld en ben benieuwd of ik daar over een jaar nog zo over denk.

Sleutels geven

Ik had besloten hem mijn huissleutels te geven. Ik heb moeite met visite, maar hij mag altijd naar binnen. Het leek me logisch dat hij dan ook zelf naar binnen zou kunnen komen. Een vriendin nam de reservesleutels die bij haar lagen voor me mee (“het is wel duidelijk op welke plek ik ben komen te staan”), ik had de sleutels vervolgens op een bereikbare plek in het voorvak van mijn tas gedaan en ging naar hem toe.

Nog voordat ik de sleutels kon geven, kregen we onenigheid. Of nee, we begrepen elkaar verkeerd. Het was niets dramatisch, maar het overhandigen van huissleutels zou het wel tot iets dramatisch gemaakt hebben, dus ik besloot ze in mijn tas te houden. Later hadden we goede gesprekken die ik niet wilde onderbreken voor het geven van sleutels. Eigenlijk gebeurde er die avond verder niets wat het onderbreken waard was. Een goed moment vinden bleek lastiger dan ik dacht. 

Pas de volgende ochtend dacht ik een moment gevonden te hebben. Hij vertelde iets over een sleutelbos die hij naar zijn werk gebracht had. Ik greep dat aan, het was een bruggetje, van bruggetjes moet je eigenlijk geen gebruik maken, bruggetjes zijn stom, maar ik wilde die sleutels gegeven hebben.
´Wacht,´ zei ik en ik sprong over hem heen het bed uit. ´Nu je het over sleutels hebt, ik heb nog wat voor je.´
Alsof het normaal is om te vergeten dat je je huissleutels voor je verkering mee hebt meegenomen en om er de volgende ochtend in bed dan ineens aan te denken.

Hij gaf me zijn sleutels ook. Ik weet nog steeds niet of het beter is om eerste of tweede te zijn met het geven van sleutels.

Elkaars sleutels hebben bleek nog ingewikkelder dan sleutels aan elkaar geven. Toen hij naar mijn huis kwam, belde hij gewoon aan. Dat is logisch, het zou gek zijn als hij ineens binnen stond. Aan de andere kant: waarvoor geef je elkaar je sleutels?

We vonden het beiden handig dat ik zijn sleutels had, omdat mijn fiets bij hem in de kelder moet staan en hij steeds vier trappen naar beneden moest lopen om de deur naar de kelder te openen. Maar toen ik voor zijn portiekdeur stond, wist ik even niet wat ik moest doen. Zelf naar binnen gaan, mijn fiets in de kelder zetten en naar boven lopen? En daar dan aanbellen bij zijn voordeur? Ik besloot om niet zelf zijn portiek binnen te gaan, maar om aan te bellen bij de portiekdeur.
‘Heb je de sleutels mee?’ klonk het door de intercom. 
‘Ja,’ zei ik. ‘Ik zet even mijn fiets in de kelder.’
Met een zoem liet hij me binnen. Ik zette mijn fiets weg en op het moment dat ik de kelderdeur weer op slot wilde draaien, stond hij ineens achter me. Vier trappen naar beneden gelopen, terwijl het niet nodig was. Hij gaf me een kus.
‘Wilde je even kijken of het me allemaal wel lukte?’ vroeg ik. Zijn aanwezigheid maakte me wat onzeker. 
‘Nee,’ zei hij. ‘Ik kwam gewoon maar naar beneden. Het voelde een beetje raar om maar boven te blijven zitten.’

De baas van de psychiater

Ik mocht de psychiater wel. Tijdens het intakegesprek voor lichttherapie waarschuwde hij me voor bijwerkingen. Hij vertelde dat de kans ontzettend klein is, maar dat sommige mensen manisch worden van lichttherapie. Toen ik zei dat manisch worden me uitstekend leek, dat ik had gehoord dat je daar nog mooier van gaat schrijven, raakte hij er niet van in paniek. Dat vond ik een goed teken.

Het duurde even voordat ik moe genoeg was om lichttherapie te krijgen. Ik moest wekelijks vragenlijsten invullen, zodat de artsen in de gaten konden houden hoe het met me ging. Als er uit de lijsten zou blijken dat ik een winterdepressie kreeg, zouden ze contact met me opnemen. Toen ik halve etmalen in bed lag belde ik zelf maar.

Lichttherapie bleek iets wonderbaarlijks. Vijf ochtenden achter elkaar zat ik drie kwartier voor een grote lichtbak. Zo ongeveer elke twee minuten moest ik even recht in de lamp kijken. Op de eerste dag leek ik nog vermoeider voorheen. Op de tweede dag werkte ik in een half uur de mail weg waar ik al anderhalve week tegen aan zat te hikken. Op de derde dag deed ik de was. Op de vierde dag deed ik de helft van mijn afwas.

Om er zeker van te zijn dat de therapie echt had gewerkt, wilde de psychiater me na afloop even zien.

‘Hoe gaat het met je?’ vroeg hij.
Ik vertelde over hoe goed het met me ging. En ik vroeg of ik de volgende keer wat eerder mocht komen, omdat ik niet weer halve etmalen in bed wilde blijven liggen.
‘Dat mag zeker,’ zei de psychiater. ‘Je mag gewoon bellen. En misschien moet je de vragenlijsten ook wat eerlijker invullen.’
‘Hoe bedoelt u?’
‘Als je in moet vullen of je moe bent, kijk dan naar hoe lang je in bed ligt. En niet naar of daar oorzaken voor zijn, om daar vervolgens rekening mee te houden in je antwoorden. Niet denken: ik lig de hele dag in bed omdat ik een slecht gedicht heb geschreven. Gewoon invullen dat je erg vermoeid bent.’
‘Daar ligt het momenteel niet aan,’ zei ik.
‘Weet je dat mijn leidinggevende poëzie schreef? Van den Hoofdakker. Hoe heet hij? Kopland.’
De psychiater had me al eens over hem verteld en ik las onlangs dat Kopland een autoriteit was op het gebied van lichttherapie. Dat vond ik mooi.
‘Hij schreef niet onaardig,’ zei de psychiater. ‘Hij won er wel eens prijsjes mee.’
Ik moest een beetje lachen om de prijsjes.
‘Het was geen beroerde carrière’, zei ik.
‘We hadden wel eens discussies.’ De gedachten van de psychiater leken wat af te dwalen.
‘Over poëzie?’ vroeg ik.
‘Nee, nooit over poëzie. Ik heb daar niets mee. Als het over poëzie ging zei Van den Hoofdakker zei altijd: ik kan jou beter een bord aardappelen geven.’

De winter start vaak in het nieuwe jaar

Als ik het nodig vond om langs te komen en kreeg maar geen uitnodiging, mocht ik zelf bellen, zo hadden ze gezegd. Ik had week na week keurig middels een vragenlijst laten weten hoe het met me ging. Ik liet weten hoe moe ik me voel, op een schaal van 1 tot 5. Hoe fit ik me voel, op een schaal van 1 tot 5. Hoe somber ik me voel. Of die somberheid op verdriet lijkt. Of ik het me sterk aantrek wat anderen van me vinden. Of ik nog zin in seks heb. Of ik tevreden ben over hoe ik mijn werk doe.

Vorige week vulde ik de vragenlijst in en dacht: nu bellen ze vast.

Deze week sliep ik elke dag uit tot een uur of twee, vulde de lijst in en besloot na het versturen zelf maar te bellen. De verpleegkundige die gaat over het inplannen van de afspraken voor lichttherapie nam de telefoon niet op.

Nu heb ik energie, dacht ik. Nu moet ik bellen. Ik belde wel tien keer, vlak na elkaar, als iemand het had gehoord moest hij gedacht hebben dat er een noodgeval was, maar niemand hoorde de telefoon en het werd etenstijd en ik gaf het op.

‘Het is vast een test,’ zei ik tegen mijn vriend. ‘Ze herkennen me aan mijn nummer, zien hoe vaak ik bel en vinden dat iemand die de energie heeft om zo vaak te bellen nog lang geen lichttherapie nodig heeft. Ze wachten af om te zien of ik morgenochtend weer contact opneem, als ik morgenochtend niets van me laat horen geloven ze dat het erg genoeg is en dan bellen ze morgenmiddag terug.’
‘Dat is een uitstekende theorie,’ zei hij. ‘Je hebt er alleen geen rekening mee gehouden dat ze me ingelicht hebben en dat ik nu aan ze door moet geven dat je denkt dat er sprake is van een samenzwering en dat ze nu zéker geloven dat het tijd is dat je langskomt.’

Ik dronk vanmorgen Red Bull en belde toch zelf maar. De verpleegkundige vroeg of ik degene was die gisteren constant had geprobeerd contact op te nemen, ze wilde me al terugbellen.

Vanaf maandag zit ik elke ochtend drie kwartier voor een lichtbak. Ik probeer me voor te stellen hoe die bak er uitziet. En of ik er in mijn eentje voor zit, of met een hele groep mensen. Op een soort tribune. Een tribune vol mensen met mijn energielevel. Een tribune vol mensen met mijn gemoed.

Ik probeer me voor te stellen hoe het is om een week lang elke dag vroeg op te staan.

Gesprek

Het is me onhelder hoe ik er ondanks de goede voorbereiding zo verfrommeld bij kan zitten. Gisteren besloot ik dat ik verstandig was om alvast een outfit te passen en deze klaar te leggen. Onderop een stapel in mijn kast vond ik een rode blouse die perfect zat. Ik streek de blouse en hing hem keurig aan een kapstok. Nu ik naar beneden kijk, zie ik exact dezelfde kreukels als die er voor het strijken ook zaten.

De bovenste knopen van de blouse staan op spanning, dat was me thuis voor de spiegel al opgevallen. Vanmorgen trok ik de enige bh aan die niet in de wasmachine zat, de bh met kussentjes die ik heb voor het geval ik om onduidelijke redenen eens een cupmaat wil overdrijven of wil doen alsof mijn borsten nog door stevige huid overeind gehouden worden, de bh die ervoor zorgt dat ik niets voel als een borst vastgepakt wordt en me ondertussen af doet vragen wat degene die mijn borst beetneemt precies ervaart. Dit is niet de bh die ik droeg toen ik gisteren de blouse aantrok. Gisteren paste de blouse prima.

Vanmorgen had ik geen tijd meer om iets anders aan te trekken. Ik houd mijn schouders iets naar voren en hoop dat dat helpt.

De stoelen in de wachtkamer zijn versleten. Ik denk dat ze uit de jaren 80 komen. Er staat een grote plant. Niet zo een keurige uit het tuincentrum, maar een grillige. Een plant die klein gekocht is en hier is opgegroeid. Ik vraag me nu pas af hoe lang dit bedrijf bestaat. Ik heb me op geen enkele manier inhoudelijk voorbereid op het gesprek dat ik straks heb.

Volgens de klok had ik al vijf minuten geleden opgehaald moeten worden. Ik twijfel erover of ik een van de magazines van de tafel moet pakken. Het lijkt vast geïnteresseerd als ik er een lees, of ik wek de indruk dat ik geïnteresseerd over wil komen en dat lijkt me ook in mijn voordeel spreken, maar CustomerFirst trekt me op geen enkele manier aan.

Er hangen vergeelde posters van schilderijen aan de muur. Ingelijst. Onder elk schilderij staat op de witte rand in glimmende gouden letters dezelfde handtekening gedrukt. Kandinsky.

Dan voel ik iets langzaams en warms en realiseer me dat ik voor vertrek iets belangrijks vergeten ben. Mijn tampon verwisselen. Voor de zekerheid maandverband dragen. Ik kijk op de klok, het is negen minuten over tien. Ik wil naar de wc, maar ik twijfel. Ik heb niets meegenomen, ik wil de receptionist niet vragen of ze iets op voorraad hebben, maar ik kan een buffer van wc-papier in mijn onderbroek aanleggen. 

De bekleding van de stoelen is lichtblauw.

Op het moment dat ik besluit om naar de wc te gaan, hoor ik luide mannenschoenen over de gang in de richting van de wachtkamer lopen. Een man in een iets te ruim pak komt de kamer binnen, net terwijl ik opsta. De ruimte ruikt onmiddelijk naar after shave.

‘Sorry dat ik laat ben,’ zegt de man. ‘Jij bent Jirke. Hallo. Herman de Raad.’
Herman geeft me een stevige hand. Ik wil hem zeggen dat ik even iets moet doen, maar het lukt me niet. Herman praat door.
‘Bedankt voor het wachten. Ik heb het ontzettend druk. Er is een lijn uitgevallen.’
Herman lacht. Hij legt zijn hand op mijn rug en begeleidt me richting de gang.
‘Ik heb over een kwartier een spoedvergadering, dus ik heb maar kort de tijd. Laat ik terwijl we naar mijn kantoor lopen vast wat vertellen over wat we hier doen, en waar ik precies naar op zoek ben.’

Ik doe twee snelle passen en maak me los van de hand van Herman.

Uitslapen

Ik draag het gestreepte T-shirt van mijn vriend en blijf in bed liggen tot ik tegen mezelf begin te prevelen en ontdek dat ik niet weet of ik iemand zoek om tegen te praten of dat ik ergens naar wil luisteren.

Aan de man

Vannacht droomde ik over exen. Ik zat met ze aan een ronde tafel en vertelde dat ik nooit meer het bed met ze zou delen, omdat ik jou nu ken. Een schoonmoeder die ik nooit ontmoette maakte ondertussen Cup-a-Soup voor haar zoon. Een van de exen vroeg me wat ik in je zag. Ik vertelde over de manier waarop jij paprika snijdt, dat ik nog nooit iemand een paprika heb zien snijden zoals jij een paprika snijdt en ik zag het voor me, een rode paprika in grote, vierkante stukken. Toen ik wakker werd verbaasde ik me over de droom, niet vanwege de mannen aan de tafel en de mededeling die ik ze deed, maar vanwege de paprika. Ik heb je nog geen paprika zien snijden, we kennen elkaar nog maar kort. Later bedacht ik me, ik heb je een peper zien snijden, dat telt ook. Je deed het anders dan ik het doe en ik vroeg je waarom je dit de manier is waarop jij een peper snijdt. Je zei dat je het best anders wilde doen, maar dat was niet de bedoeling van mijn vraag. Ik wil alles van je weten en je had gelijk, daar hoef ik geen vragen voor te stellen. Laatst vertelde je hoe ons leven zou eindigen. We zouden oud zijn, woonden samen in een huis, en er was iets met een geit, ik weet niet meer wat die geit precies in het verhaal deed. Op een dag zou je nog wel ademen, maar niet meer wakker worden en ik nam jouw lichaam dan mee langs alle plekken die je niet met me had willen bezoeken. Ik vond dat onaardig van mezelf, maar je zei dat je het leuk gevonden zou hebben. Twee weken later zouden we beiden sterven. Ik geloof niet in relaties die een leven lang duren, althans, ik geloof niet dat lang bij elkaar blijven een doel op zich zou moeten zijn. Ik geloof wel dat wat jij me vertelt waar is en als er al iets niet klopt aan jouw verhalen, dat het de aanwezigheid van geiten is. Er zijn momenten waarop ik twijfel aan wat we aan het doen zijn, die twijfel volgt altijd op een ogenblik waarop ik het allemaal zeker lijk te weten. Als ik over straat loop denk ik vaak aan je, ik denk sowieso vaak aan je, maar soms denk ik aan hoe alles wat je zegt bevestigt dat we bij elkaar horen te zijn, dat maakt me bang, ik ken geen bevestiging, alleen tegenargumenten. Ik blijf verbaasd over hoe vaak we het met elkaar eens zijn en over de dingen die jij begrijpt, inmiddels zou ik het saai moeten vinden, maar dat lukt me niet. Misschien word ik zelf wel saaier, aardiger. Regelmatig denk ik terug aan hoe ik vroeger was en dan hoop ik maar dat ik werkelijk ben wie ik nu ben. Ik geloof meer in jouw verhalen dan in die van mezelf. Zolang jij mij niet in twijfel trekt, spreek ik de waarheid. 

Dichtbij

1.
Op de middelbare school werd intimiteit onderling besproken aan de hand van een honkensysteem dat net wat meer tekort schoot dan de seksuele voorlichting die we bij biologie kregen. De eerste honk was zoenen, bij honk twee had je aan elkaar gezeten, honk drie stond voor orale dienstverlening en als je honk vier had bereikt, had je seks gehad. Seks was dat waarbij je je maagdelijkheid verloor.

Pas nadat ik een home run had gelopen (dat was het idee van de honken, geloof ik, een einddoel halen) leerde ik begrijpen dat de nummering van de honken niet per se een logisch stappenplan weergaven.

2.
Er was deze week een misverstand. Ik moest huilen, maar zei toch dat er niets met me aan de hand was. Later besloot ik alsnog te vertellen dat ik gehuild had, dat het misverstand me had geraakt. Er ontstond een type gesprek dat ik nog niet echt ken. 

3.
Ik vind het vervelend als anderen een boterham bij me eten. Ik ben bang dat ik het verkeerde brood in huis gehaald heb, te goedkoop, te bruin of met te veel pitjes. Als de zak al open is, ben ik bang dat de ander het brood niet vers genoeg vindt en me erom veroordeelt. Als de zak nog dicht is vrees ik daar ook voor. Liever haal ik afbakbroodjes voor bezoek. Ik vind het dan weer niet erg als die te kort of te lang in de oven gezeten hebben.

Nieuwjaarsmiddag

Het is middag als ik wakker word. Ik heb roerloos in bed gelegen, de deken die ik normaal gesproken in mijn slaap als een wrap om me heen rol ligt nog strak over me heen. Verder doet van alles pijn, heb ik dorst, krab ik glitterende korsten van mijn gezicht en probeer ik me de nacht te herinneren. Zo gaat dat.

Ik had ’s nachts verschillende vrienden bezocht en vraag me af op welke locatie het precies mis ging. Waar ik mezelf verloren ben. Hopelijk was ik nog helder van geest toen ik me voorstelde aan familie van de man. Ik kan het me niet precies herinneren en vrees dat het antwoord op mijn vraag is.

Je voorstellen aan familie, een goede eerste indruk achterlaten, dat doe je niet tijdens oud en nieuw, het was een slecht idee, ik had het kunnen weten, wat is dit voor pijnlijke plek op mijn elleboog, ik had me van mijn beste kant willen laten zien, ik wilde om 12 uur graag bij hem zijn, natuurlijk, daarna wilde ik dansen met een vriendin, er is voor alles een juist moment, wat is er mis met thee drinken bij familie op een zondagmiddag, ik sta langzaam op en pak een glas water.

Het duurt niet lang voor de man ook wakker is. Hij zegt lieve dingen, dat stelt me gerust. Hij was blij dat ik er was. Hij is blij met me. Ik ben blij met hem en ik ben blij met wat hij zegt.

’s Avonds eet ik met moeite. Ik wil mijn hoofd ondersteunen, maar kan mijn elleboog niet op tafel zetten vanwege een blauwe plek. Iedere keer dat ik het toch probeer, word ik herinnerd aan hoe ik ’s nachts van de trap viel terwijl iedereen keek. Het was niet mijn fraaiste nacht, maar ik heb me gedragen bij de familie van de man, dus ik ben tevreden.

Voor het slapen bellen we nog even.
‘Weet je nog wel dat je me vannacht je borst liet zien?’ vraagt de man.
‘Nee,’ zegt ik. Kut. Verdomme. ‘Nee, nee, nee, zeg alsjeblieft dat je een grap maakt.’
Ik denk aan de fles zelfgemaakte dropshot die ik mee had genomen. Soms zit er veel ongeluk in een goedbedoeld gebaar.
‘Sorry, zegt de man. ‘Ik had het niet moeten zeggen. Je moet je er niet druk om maken.’
‘Hoe erg was het?’ vraag ik.
‘Maak je niet druk,’ zegt hij. ‘Het was in de keuken en niemand zag het. Kennelijk vond je het even belangrijk om dit te doen.’
‘Nee,’ zeg ik nog eens. ‘Nee, toch.’
Ik denk aan het gedrocht dat bevrijd wordt als ik gedronken heb. En aan de andere misbaksels die ik herberg. En hoe we er niet aan zullen ontkomen dat hij ze allemaal leert kennen, misschien nog wel beter dan ik.